Siyaset Ankara

İNSAN HAKLARI DERNEĞİ HUMAN RIGHTS ASSOCIATION

Bu raporda yer alan bilgiler,
İHD şubelerine yapılan bireysel başvurular,
İHD şubelerinin oluşturduğu İnsan Hakları İnceleme ve Araştırma Komisyonlarının raporları, yerel ve ulusal basın ve yayın organlarında yer alan haberler, diğer sivil toplum örgütlerinin raporları ve resmi kurumların verilerinden derlenerek,
İHD GENEL MERKEZİ DOKÜMANTASYON BİRİMİ
tarafından hazırlanmıştır.

Adres: Necatibey Cad. No:82/11–12, Demirtepe– Ankara Tel: 00 90 312 230 35 67–68–69 Faks: 00 90 312 230 17 07 – E-mail: posta@ihd.org.tr – http://www.ihd.org.tr

İÇİNDEKİLER

İÇİNDEKİLER ....................................................................................................................................... 3 GİRİŞ ............................................................................................................................................... 10 KISALTMALAR............................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

2023 TÜRKİYE İNSAN HAKLARI İHLALLERİ BİLÂNÇOSU..... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Gözaltına Alınan, Tutuklanan İHD Yönetici ve Üyeleri ........... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

İHD Yöneticileri ve Üyeleri Hakkında Açılan Soruşturmalar/Davalar-Sonuçlanan ve Devam Eden Davalar ................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

1 Kürt müzisyen, 1 Süryani kadın öldürüldü. ......................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 54 insan Kürt, Alevi ve farklı din ve siyasi görüş mensubu yaralandı. .............Hata! Yer işareti

tanımlanmamış.
YAŞAM HAKKI ................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

I. YARGISIZ İNFAZ (Keyfi Öldürme, Silah Kullanma Yetkisinin İhlali, Sokağa Çıkma Yasakları Dönemi ve Dur İhtarına Uymadığı Gerekçesiyle Öldürülen ve Yaralananlar) Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

I.1. Polis ve Jandarma Tarafından Öldürülen ve Yaralananlar .........................Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

I.2. Köy Korucuları Tarafından Öldürülen ve Yaralananlar .... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

I.3. Sınır Bölgelerinde Öldürülen ve Yaralananlar ................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

I.4. Yargısız İnfaz Davaları/Yargıtay/AYM Kararları................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

1.5 Mayın ve Sahipsiz Bomba Patlaması Sonucu Ölen Ve Yaralananlar .......Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

2. CEZAEVLERİNDE VE TAHLİYE SONRASI ÖLÜM VE YARALANMALAR/İNTİHAR İDDİALARI..................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

3. GÖZALTINDA KAYIPLAR/ÖLÜMLER.................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Davalar ...................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 4. FAİLİ MEÇHUL SALDIRILAR ................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Faili Meçhul Davaları ................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 5. RESMİ HATA ve İHMAL ......................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 5.1.Resmi Hata ve İhmal Sonucu Ölen ve Yaralananlar .... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 5.2. Davalar................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.3. Asker İntiharları / İntihar Teşebbüsleri/Şüpheli Asker/Polis Ölümleri/İşkence ve Kötü Muamele.................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6. SALDIRIYA UĞRAYANLAR................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Saldırı Davaları............................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 7. KAYIPLAR ................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Kayıp Davaları .............................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 8. TOLU MEZAR İDDİALARI VE ORTAYA ÇIKAN TOPLU MEZARLAR........Hata! Yer işareti

tanımlanmamış.

9. SİLAHLI ÇATIŞMALAR .......................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

10. YASADIŞI ÖRGÜT CİNAYETLERİ, YARALANMALAR .. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

11. KUŞKULU ÖLÜM ve YARALANMALAR............................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

ERKEK........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

KADIN ............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

ÇOCUK.......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Kuşkulu Ölüm Davaları................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

12. İŞKENCE, KÖTÜ MUAMELE, ONUR KIRICI VE KÜÇÜK DÜŞÜRÜCÜ DAVRANIŞ VE CEZALANDIRMA ......................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

12.1. Gözaltında İşkence ve Kötü Muameleye Maruz Kalanlar ........................Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

12.2. Köy Korucuları Tarafından Yapılan İşkence ve Kötü Muamele...............Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

12.3. Gözaltı Yerleri Dışında İşkence ve Kötü Muamele........ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 12.4. Cezaevlerinde İşkence ve Kötü Muamele ...................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 12.5. Tehdit ve Ajanlık Teklif Edilenler/Kaçırılma İddiaları..... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

12.6. Güvenlik Güçleri tarafından Müdahale edilen/Engellenen Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri ve Bu Toplumsal Gösterilerde Güvenlik Güçlerinin Müdahalesi Sonucu Dövülen ve Yaralananlar............................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

12.7. İşkence Davaları/AYM Kararları....................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

13. “NAMUS” ADI ALTINDA İŞLENEN CİNAYETLER ........... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

KADIN ............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

ERKEK........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

14. NEFRET CİNAYETLERİ ve YARALAMALAR ................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Davalar .......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

15. KADINLARIN YAŞAM HAKLARINA YÖNELİK İHLALLER ......................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

15.1. Kadın İntiharları / İntihar Teşebbüsleri ............................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 15.2. Toplumsal Alanda Kadına Yönelik Şiddet ve Tecavüz/Ev İçi Şiddet......Hata! Yer işareti

tanımlanmamış.
15.3. Seks İşçiliğine Zorlanan kadınlar ..................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

16. ÇOCUKLARIN YAŞAM HAKLARINA YÖNELİK İHLALLER.......................Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

16.1. Çocuk İntiharları / İntihar Teşebbüsleri ........................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 16.2. Toplumsal Alanda ve Ev İçinde Çocuğa Yönelik Şiddet ve Tecavüz .....Hata! Yer işareti

tanımlanmamış.

KİŞİ GÜVENLİĞİ ve ÖZGÜRLÜĞÜ .............................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

I8. GÖZALTINA ALINANLAR, TUTUKLANANLAR ve SEYAHAT HAKKI ENGELLENENLER

............................................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Adana............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Adıyaman ...................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Afyon .............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Ağrı................................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Aksaray.......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Amasya.......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Ankara ........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Antalya ........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Ardahan ......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Artvin .............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Aydın .............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Balıkesir ......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Bartın ............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Batman .......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Bayburt .......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Bilecik............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Bingöl ............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Bitlis................................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Bolu ................................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Burdur ............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Bursa.............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Çanakkale ..................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Çankırı ........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Çorum ............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Denizli ............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Diyarbakır ...................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Düzce ............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Edirne............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Elâzığ ............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Erzincan......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Erzurum ......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Eskişehir ........................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Gaziantep ...................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Giresun .......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Gümüşhane .................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Hakkâri........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Hatay.............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Iğdır ................................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Isparta ............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. İstanbul .......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. İzmir ............................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kahramanmaraş........................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Karabük ......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Karaman ........................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kars ................................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kastamonu .................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kayseri ........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kırıkkale......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kırklareli......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kırşehir .......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kilis................................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kocaeli ........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Konya............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kütahya.......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Malatya .......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Manisa ........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Mardin ............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Mersin ............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Muğla ............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Muş................................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Nevşehir ........................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Niğde.............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Ordu ............................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Osmaniye ...................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Rize ................................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Sakarya.......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Samsun.......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Siirt ................................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Sinop .............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Sivas .............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Şanlıurfa ........................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Şırnak............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Tekirdağ......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Tokat .............................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Trabzon.......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Tunceli ........................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Uşak ............................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Van ................................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Yalova ............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Yozgat............................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Zonguldak...................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

II. CEZAEVLERİ ........................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Cezaevlerinde Genel Koşullar.................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Cezaevlerinde Sağlık Hakkı İhlali .............................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Cezaevlerinde İletişim/Haberleşme Hakkının İhlali ................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Cezaevlerinde Açılan soruşturma ve Verilen Disiplin Cezaları .........................Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Sevk/Sürgün Uygulamaları ......................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Cezaevlerinde Eylemler .............................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. SIĞINMACI ve GÖÇMENLERE YÖNELİK İHLALLER............... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Yaralanan ve Yaşamını Yitiren Sığınmacı ve Göçmenler ...... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ ...................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Yasaklanan Etkinlikler ................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Toplatılan, Yasaklanan/Kapatılan/Sınırlanan ve Para Cezası Uygulanan Yayın Organları

........................................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Baskına ve Saldırıya Uğrayan Gazete ve Yayın Organları.... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Engellenen İnternet Siteleri ........................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Haklarında Fezleke Hazırlanan Milletvekilleri .......................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

2023 Yılında Düşünce ve İfade Özgürlüğüne Karşı Açılan Soruşturmalar......Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

2023 Yılında Düşünce ve İfade Özgürlüğüne Karşı Açılan, Devam Eden ve Sonuçlanan Davalar .......................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Yargıtay, AYM, İstinaf Mahkemeleri ve AİHM Kararları ......... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. İNSAN HAKLARI DERNEĞİ, YÖNETİCİ ve ÜYELERİNE YÖNELİK BASKILAR ......... Hata! Yer

işareti tanımlanmamış.

I. İHD Şubeleri Hakkında Açılan Dava/Soruşturmalar ve Baskınlar ............Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

II. Gözaltına Alınan, Tutuklanan İHD Yönetici ve Üyeleri ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. III. Tehdit Edilen, İşkence ve Kötü Muameleye Maruz Kalan Ve Saldırıya Uğrayan İHD

Yönetici ve Üyeleri ....................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. III. İHD Yöneticileri ve Üyeleri Hakkında Açılan Soruşturmalar ..................Hata! Yer işareti

tanımlanmamış.

V. İHD Yöneticileri ve Üyeleri Hakkında Açılan, Sonuçlanan veya Devam Eden Davalar

........................................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

TOPLANTI ve GÖSTERİ ÖZGÜRLÜĞÜ ...................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Gezi Parkı Eylemleri Nedeniyle Yargılanan Kişiler ................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

2023 Yılında Toplantı ve Gösteriler Nedeniyle Açılan Soruşturmalar..............Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

2023 Yılında Toplantı Ve Gösteriler Nedeniyle Açılan ve Sonuçlanan Davalar ........ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ...................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kapatılan / Kapatılmak İstenen Siyasi Partiler ve Dernekler/Eğitim Evleri ...... Hata! Yer işareti

tanımlanmamış.

Baskına veya Saldırıya Uğrayan Siyasi Parti, Sendika, Belediye ve Dernekler ........ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

SEÇME ve SEÇİLME HAKKINA YÖNELİK İHLALLER.............. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

EKONOMİK ve SOSYAL HAKLAR ............................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

İşten Çıkarılanlar/Görevden Alınanlar/Uzaklaştırılanlar/Açığa Alınanlar/Kayyım Atamaları

........................................................................................................ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. İş Kazalarında Ölenler ve Yaralananlar .................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Haklarında Soruşturma Açılan/Ceza Verilen Çalışanlar ........ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Sürgün Edilenler........................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Çalışma Koşulları ......................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

EĞİTİM ve KÜLTÜREL HAKLAR .................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kültürel Haklara İlişkin İhlaller .................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Eğitim Hakkına İlişkin İhlaller...................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Üniversitelerin Disiplin Kurulları Tarafından Açılan Soruşturmalar/Ceza Alanlar/İlişiği

Kesilenler....................................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. ÇEVRE HAKKI ................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. YERLEŞİM ve MÜLKİYET HAKKI ............................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. ÖZEL GÜVENLİK BÖLGESİ İLAN EDİLEN YERLER............ Hata! Yer işareti tanımlanmamış. SOKAĞA ÇIKMA YASAKLARI....................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. SAĞLIK HAKKI................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. ENGELLİ HAKLARI ......................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. AYRIMCILIK.................................................................................. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. IRKÇI SALDIRILAR ..................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. DOĞAL AFETLER ....................................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

GİRİŞ

İNSAN HAKLARINA DAYALI BİR DÜNYA ÖZLEMİYLE

Türkiye, 20 Temmuz 2016 yılında ilan edilen ve 19 Temmuz 2018’de resmen kaldırılmış olsa da pek çok yasal düzenleme ile süreklilik kazandırılan bir OHAL rejimi ile yönetilmektedir.

Siyasal iktidarın ekonomiden toplum sağlığına kadar ülkenin tüm meselelerini güvenlik sorunu haline getiren, toplumu kutuplaştıran, ülke içinde ve dışında şiddeti esas alan, özellikle de Kürt sorununun ve uluslararası sorunların çözümünde çatışma ve savaşı tek yöntem haline getiren politikaları sonucunda 2023 yılında da birçok alanda insan hakları ihlalleri yaşanmıştır.

2023 yılının en önemli ve üzerinde en çok durulması gereken olaylarından biri, binlerce insanımızın hayatını kaybetmesine neden olan, 6 Şubat’ ta art arda yaşanan iki depremdir. Depremin yarattığı sorunlar, mağduriyetler ve hak ihlalleri, üzerinden yaklaşık bir buçuk yıl geçmesine rağmen bütün ağırlığıyla devam etmektedir. İHD olarak 14 üye ve yöneticimizi kaybettiğimiz 6 Şubat depremlerinin yarattığı sonuçları yerinde görmek ve raporlamak üzere birçok kez heyetler oluşturduk ve deprem gözlem raporlarımızı kamuoyu ile paylaştık.123

2023’ün bir diğer önemli konusu da 14 Mayıs 2023’te yapılan Cumhurbaşkanı Seçimi (ve 28 Mayıs 2023, ikinci tur seçimi) ile 28. Dönem milletvekili seçimleridir. İHD bu seçim sürecini ve yaşanan hak ihlallerini yakından izlemiş ve gözlemlerini raporlar halinde kamuoyu ile paylaşmıştır.4

İşkence olgusu 2023 yılında da Türkiye’nin başta gelen insan hakları sorunlarından biri olmaya devam etmiştir. 6 Şubat depremleri sonrasında deprem bölgesinde OHAL ilan edilmesi ve gözaltı süresinin uzatılması işkence yasağı ihlallerinde endişe verici bir artışa yol açmıştır.

Siyasal iktidarın düşünce ve ifade özgürlüğüne yönelik kısıtlamaları, özellikle de basın ve insan hakları savunucuları üzerindeki kaygı verici boyutlarda artan baskı ve kontrolü 2023 yılında da sürmüştür. Düşünce ve ifade özgürlüğünün kullanımını engelleyen yasaların yanı sıra kamuoyunda “Dezenformasyon Yasası” olarak bilinen, 18 Ekim 2022 tarih ve 31987 sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Basın Kanunu’nda bazı değişiklikler yapan 7418 sayılı Kanun ile başta gazeteciler olmak üzere ifade özgürlüğünü kullanmak isteyen herkesin üzerindeki baskı ve kısıtlamalar daha da artmıştır.

Kobani Kumpas Dosyası olarak bilinen, HDP eş başkanlarının, HDP’li seçilmiş siyasilerin, MYK üye ve yöneticilerin yargılandığı Kobani davası,

1https://www.ihd.org.tr/hatay-deprem-bolgesi-gozlem-tespit-degerlendirme-raporu/ 2https://www.ihd.org.tr/ihd-fidh-omct-tarafindan-ortak-aciklama-depreme-mudahale-sirasinda-insan-haklarini-koruyun/ 3 https://www.ihd.org.tr/hatay-ili-deprem-raporu/
4 https://www.ihd.org.tr/cumhurbaskani-secimi-ve-28-donem-milletvekili-genel-secim-gozlem-raporu/
5 https://www.ihd.org.tr/toplumsal-barisi-ve-demokratik-siyaseti-savunanlar-cezalandirilamaz/

Cezasızlık, Türkiye yargı sisteminde en temel sorunlardan biri olmaya devam ediyor. Yıllara yayılan yargılamalar, faillerin çoğu zaman mahkemeye dahi gelmediği davalar zamanaşımı gerekçesiyle ceza

verilmeden kapatılmaktadır.

Baştan beri yargı aracılığıyla siyasal bir intikam davası olduğu bilinen Gezi Davası’nda Osman Kavala, Can Atalay, Çiğdem Mater, Tayfun Kahraman ve Mine Özerden’e verilen cezaların Yargıtay tarafından onaylanması, Türkiye’de yargının sadece siyasi bir cezalandırma mekanizması olarak işlediğinin ve tüm

hukuki zeminlerini terk ettiğinin ilanıdır.

Artık Türkiye toplumunun bir parçası, asli unsuru haline gelen sığınmacı, mülteci ve göçmenler, hala her türlü ayrımcılığa ve istismara, nefret söylemine ve ekonomik sömürüye yoğun bir şekilde maruz kalıyorlar. 2023’te de ırkçı ve nefret içerikli şiddete maruz kalan sığınmacı ve mülteciler yaşamlarını yitirdiler. Sığınmacı ve mülteciler, yaşanmakta olan ağır krizin etkilerini fiziksel, ruhsal, sosyal ve ekonomik olarak en derin şekilde yaşayan toplumsal kesimlerden birini oluşturmaktadırlar.

Cumhuriyet tarihinin en ağır ekonomik krizini yaşayan Türkiye, yurttaşların insani koşullarda yaşamlarını sürdürebilmelerini tümüyle imkânsız hale getirmektedir. Bu durumun kendisi ağır bir insan hakkı ihlalidir.

YAŞAM HAKKI İHLALLERİ

Yaşam hakkına yönelik ihlaller, yıllık insan hakları bilançolarımızda önemli bir başlık olmaya devam ediyor. Şiddeti esas alan politikalar, devletin insanını koruma ve insan yaşamına kasteden fiilleri önleme yükümlülüğünü yerine getirmemesi, hata ve ihmalleri nedeniyle yaşanan ihlaller ve daha pek çok ihlal alanı bu başlık altında ele alınmıştır.

İHD Dokümantasyon Merkezi’nin verilerine göre 2023 yılında,

• -  Dur ihtarına uymadıkları gerekçesiyle güvenlik güçleri tarafından öldürülen ve yaralananlar ile silah kullanma yetkisinin ihlali ve toplumsal gösterilerdeki saldırılar sonucu 17 kişi yaşamını yitirmiş, 16 kişi yaralanmıştır.

• -  Köy korucuları tarafından 1 kişi öldürülmüş, 1kişi yaralanmıştır.

• -  Sınır bölgelerinde 43 kişi öldürülmüş, 35 kişi yaralanmıştır.

• -  Hapishanelerde 42 kişi yaşamını yitirmiş, gözaltında 6 kişi yaşamını yitirmiş 6 kişi de

  yaralanmıştır.

• -  Faili meçhul saldırılar sonucu 7 kişi yaşamını yitirmiş, 1 kişi yaralanmıştır.

• -  Resmi hata ve ihmal sonucu 53.369 kişi yaşamını yitirmiş, 108.502 kişi de yaralanmıştır. Bu

  sayılara, resmi rakamlara göre depremde ölen 53.227 kişi ve yaralanan 107.213 kişi dahildir. Ayrıca, 58 kişi sel felaketi nedeniyle yaşamını yitirmiş, 171 kişi de yaralanmıştır. Askeri araç çarpması sonucu 3 kişi yaşamını yitirmiş, 8 kişi de yaralanmıştır.

• -  Polis ve asker İntiharı /şüpheli ölümlerde yaşamını yitiren kişi sayısı 24’tür.

• -  Yasadışı örgüt saldırılarında 2 kişi ölmüş, 4 kişi yaralanmıştır.

• -  Siyasi parti, sendika, dernek üyesi/yöneticisi, gazeteci, öğretmen/öğretim üyesi/öğrenci,

  işçi/sağlık çalışanı/memur/yabancı uyruklu/siyasi parti mensubu vd. saldırıya uğrayarak

  yaşamını yitiren kişi sayısı 7, yaralanan kişi sayısı 176.

• -  Silahlı çatışmalarda toplam 242 kişi yaşamını yitirmiş, 58 kişi yaralanmıştır.

• -  285’i kadın, 39’u çocuk olmak üzere toplam 358 kişi şüpheli ölüm olarak, 4’ü çocuk 2’si

  kadın 6 kişi de şüpheli yaralanma olarak kayıt altına alınmıştır.

• -  Kadınların yaşam haklarına yönelik ihlaller başlığı altında, 27 kadının intihar ederek yaşamını

  yitirdiğini, 6 kadının ise intihara teşebbüs nedeniyle yaralandığını; Toplumsal Alanda Kadına Yönelik Şiddet, Tecavüz ve Taciz, Ev İçi Şiddete Uğrayan Kadınlar başlığı altında, 349 kadının yaşamını yitirdiğini, 1265 kadının ise taciz, tecavüz, darp, tehdit ve alıkoyma sonucu yaralandığını tespit ettik.

• -  Çocuklara yönelik yaşam hakkı ihlallerinde, 7 çocuk intihar sonucu yaşamını yitirmiş, 2 çocuk da intihara teşebbüs nedeniyle yaralanmıştır. Evde, okulda, toplumsal alanda şiddete, taciz ve tecavüze uğrayarak yaşamını yitiren çocuk sayısı 51, yaralanan çocuk sayısı 805’tir.

  2023 yılının en can alıcı ve çok sayıda insanımızın hayatını yitirmesiyle sonuçlanan olayı kuşkusuz ki 6 Şubat’ta yaşadığımız iki büyük deprem oldu. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, İHD olarak, biz de 14 üye ve yöneticimizi 6 Şubat depremlerinde kaybettik. Depremden etkilenen 11 ilimizde resmi verilerde telaffuz edilen 53.227 kişiden çok daha fazla kişinin yaşamını yitirdiği yönünde genel bir toplumsal kanı var. Ayrıca hayatta kalanların halen barınma, temiz suya erişim, beslenme ve daha pek çok temel ve hayati konuda çok büyük sorunlarla yüz yüze kaldığı da bir gerçek. Devletin, yurttaşını korumak ve deprem gibi doğal afet durumlarında gerekli tedbirleri almak, arama kurtarma çalışmalarını gereği gibi yapmak, hayatta kalanlar için gerekli altyapı koşullarının, hijyenin ve yeterli beslenme olanaklarının sağlandığı yaşam alanları oluşturmak ve sağlık hizmetleri sunmak görev ve sorumluluğu olduğu ancak bu sorumlulukları gereği gibi yerine getirmediği çok açıktır.

  Hapishanelerde ölüm olayları 2023 yılında da devam etmiş, bize gelen başvurulardan, hapishane komisyonumuzun çalışmalarından elde ettiğimiz verilere göre 42 kişi hapishanelerde yaşamını yitirmiştir. Gerçek sayının bundan çok daha yüksek olabileceği açıktır.

  Genel olarak yaşam hakkı ihlallerinin azalmasında, herkesin yaşam hakkının korunmasında, öncelikli olarak devletin bağlı olduğu iç hukuk ve uluslararası hukuk kurallarına tam olarak uyması, imzalamadığı/tarafı olmadığı uluslararası sözleşmeleri imzalaması, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yargı yetkisini kabul etmesi ve özellikle belirtilmesinde fayda gördüğümüz, kadınlara yönelik her türlü hak ihlali ile mücadelede etkili bir araç olan İstanbul Sözleşmesi’nden geri çekilme kararını iptal ederek yeniden bu sözleşme hükümlerine bağlı hale gelmesinin çok elzem olduğu kanısındayız.

KÜRT MESELESİ

Kürt sorunu, Türkiye’nin demokratikleşmesinin önündeki en temel engellerden biri olarak varlığını korumaktadır. Sorunun barışçıl, demokratik ve adil çözümüne yönelik esas olarak iktidarın bütünlüklü adımlar atmaması, Ortadoğu’daki gelişmeler, başta yaşam hakkı olmak üzere ağır ve ciddi insan hakları ihlallerine yol açmaktadır.

24 Temmuz 2015 tarihinde yeniden başlayan silahlı çatışmalar ağır insan hakları ihlallerine neden olmuştur. Kürt sorunun demokratik ve barışçıl şekilde çözülmesinden, demokratik, insan haklarına ve hukukun üstünlüğüne dayalı bir toplumsal düzenin oluşmasından yana hak savunucuları olarak, siyasal iktidarın, Türkiye içinde ve dışında barışçıl politikalar geliştirmesinin elzem olduğu kanısındayız. Oysa, bunun tam aksi bir politikanın varlığı aşikardır.

Türkiye’nin içinde bulunduğu ekonomik krizin en temel ve gözlerden kaçırılan, üzerinde durulmayan sebeplerinden biri de askeri harcamalardır. Böylesi bir ekonomik yapı, birçok sosyal ve ekonomik hak ihlaline neden olmakta; nüfusun büyük bir kesimini açlık ve yoksulluğa mahkûm etmektedir.

Siyasal iktidar ve devletin güvenlikçi politikalarda ısrar siyaseti sonucu, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi topraklarında süreklilik kazanan kalıcı askeri operasyonlar; 24 Ağustos 2016 tarihinden itibaren “Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı ve Barış Pınarı” operasyonları ile Suriye Topraklarına da yayılmıştır. Yürütülen bu operasyonlar devletin Türkiye’nin temel demokrasi ve insan hakları meselesi olan Kürt Meselesinin çözümünde ne kadar uzak olduğunun da bir göstergesi olmaktadır. Bu güvenlikçi politikaların Kürt Meselesinin çözümünü daha da zorlaştırdığını hatırlatmak isteriz.

Abdullah Öcalan ve İmralı Yüksek Güvenlikli Hapishanesi’nde kalan diğer mahpuslar 25 Mart 2021 tarihinden beri aile ve avukatlarıyla görüştürülmemektedir. Hiçbir hukuki dayanağı olmayan bu uygulama ile mahpusların bu en temel haklarından mahrum bırakılması, akıbetlerinin bilinmemesi sadece ulusal hukukun değil uluslararası insan hakları hukukunun da ciddi bir şekilde ihlal edilmesidir.

Avrupa İşkencenin Önlenmesi Komitesi (CPT), yüksek güvenlikli hapishanelerde tutulan kişilere nasıl muamele edildiğini incelemek amacıyla, 13-22 Şubat 2024 tarihlerinde Türkiye’yi ziyaret etmiş; İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli Hapishanesini ziyaret etmemişse de, Türkiye ziyaretine ilişkin 23 Şubat 2024’te yaptığı basın açıklamasında ilgili resmi makamlarla yapılan görüşmelerde bu hapishanede tutulan kişilerin “dış dünya ile temaslarıyla ilgili konuların da gündeme getirildiği”ni ifade etmiştir.6

CPT’nin yıllar içinde İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli Hapishanesine yaptığı onu aşkın ziyarette ifade ettiği temel hususlardan biri, mahpusların aile ve avukatlarıyla görüşmelerinin sağlanması gerektiğidir.

Kürt sorununun çözümü yolunda atılacak adımlarda, hiçbir hukukiliği olmayan bu tür uygulamalara da derhal son verilmesi gerekmektedir.

İHD, 16-17 Mart 2024 tarihlerinde, Diyarbakır’da “Kürt Meselesinin Çözümü ve Barış Konferansı” düzenlemiş ve konferansın sonuç bildirgesinde, Kürt meselesinin çözümü ve barışın sağlanması yolunda atılması gereken adımlara işaret etmiştir.7

İŞKENCE, KÖTÜ MUAMELE, ONUR KIRICI ve KÜÇÜK DÜŞÜRÜCÜ DAVRANIŞ ve CEZALANDIRMA

Bu başlık altında, 2023 yılında, İHD olarak tespit etiğimiz verilere göre, toplam 5312 kişi işkence, kötü muamele, onur kırıcı ve küçük düşürücü davranış ve cezalara maruz kalmıştır. Buna göre 348 kişi gözaltında işkence ve kötü muamele; 733 kişi gözaltı yerleri dışında işkence ve kötü muamele; 16 kişi köy korucuları tarafından işkence ve kötü muamele; 594 kişi hapishanelerde işkence ve kötü muamele görmüştür. Ayrıca, tehdit ve ajanlık teklif edilenler/kaçırılma iddialarına maruz kalanlar 134 kişi; toplumsal gösterilerde güvenlik güçlerinin müdahalesi sonucu dövülen ve yaralananlar 3487 kişidir.

6 https://www.ihd.org.tr/imrali-f-tipi-yuksek-guvenlikli-hapishanesinde-tecrit-ve-mutlak-iletisimsizlik-devam-ediyor/ 7 https://www.ihd.org.tr/kurt-meselesinin-cozumu-ve-baris-konferansi-sonuc-bildirgesi/

Gözaltı merkezlerinde, gözaltı yerleri dışında, sokakta, hapishanelerde, köy korucuları tarafından işkence uygulamaları ile toplantı ve gösterilerde güvenlik güçlerinin “işkence” düzeyine ulaşan “aşırı ve orantısız güç” kullanması önceki yıllarda olduğu gibi bu yıl da yaygın bir uygulama olmuştur.

Yüksek güvenlikli “kuyu tipi” hapishanelerde8, tutuklu ve hükümlülerin tek kişilik hücrelerde tutulması, havalandırma alanlarının darlığı ve havalandırmaya çıkma koşullarının kısıtlılığı başlı başına bir işkence ve kötü muameledir.

Aynı şekilde, 1995’ten beri İstanbul’da Galatasaray Meydanı’nda toplanan ve gözaltında kaybedilen yakınlarının akıbetini sorarak oturma eylemi yapan Cumartesi Anneleri’ne her hafta yaşatılan engelleme-gözaltına alma uygulamaları, işkence ve kötü muamelenin en somut örneklerinden biridir.

Anayasa Mahkemesi (AYM), Cumartesi Annelerinin/İnsanlarının Galatasaray Meydanı’ndaki bu buluşmalarıyla ilgili 2023 yılı içinde, “grubun kaybolan yakınlarının bulunması ve kamuoyunda farkındalık yaratılması amacına yönelik oturma eylemi ve basın açıklaması yapmak istemesi demokratik bir toplumda saygı ile karşılanmalıdır” gerekçesi ile, “Anayasa’nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği ve kararın bir örneğinin yeni ihlallerin önlenmesi için Beyoğlu Kaymakamlığına gönderilmesi” hükmünü içeren iki ayrı karar vermiştir. AYM’nin bu açık kararlarına rağmen Cumartesi Anneleri/İnsanları, Galatasaray Meydanı’na her çıkışlarında kolluk görevlilerince tecrit edilmiş, ters ya da düz kelepçe, kaba dayak vb. işkence ve diğer kötü muamele düzeyine ulaşan uygulamalar ile keyfi bir şekilde gözaltına alınmışlardır.9

2018’den beri Galatasaray Meydanı’ndan toplanmalarına izin verilmeyen Cumartesi Anneleri’nin, yaklaşık beş buçuk yıl sonra ilk kez 11 Kasım 2023’te yeniden Galatasaray Meydanı’nda bir araya gelmelerine izin verilmiştir.10 Ancak, 972. haftadan itibaren Cumartesi Anneleri’nin toplandığı bir alan olarak Galatasaray Meydanı’nda sınırlı sayıda (10 kişi) kişinin bir araya gelmesine izin verilmektedir. Katılacak kişi sayısına getirilen kısıtlama ve hukuksuzluklar sürmektedir. Her Cumartesi aynı yerde bir araya gelen Cumartesi Annelerine yönelik polis müdahalesi, gözaltı uygulamaları, yargılamalar devam etmektedir11.

İşkencenin önlenmesine engel oluşturan en temel meselelerden biri de cezasızlıktır. İşkence ve kötü muamele faillerine soruşturma açılmaması, dava açılan durumlarda ise işkence yerine daha az ceza öngören suçlardan iddianame hazırlanması, sanıklara ceza verilmemesi veya cezaların ertelenmesi gibi uygulamalarla süregiden cezasızlık, işkencenin devam etmesinin başta gelen nedenlerinden biridir. İNSAN HAKLARI DERNEĞİ, YÖNETİCİ ve ÜYELERİNE YÖNELİK BASKILAR

Siyasi iktidarın, Türkiye’nin ilk ve en büyük insan hakları örgütü olan İnsan Hakları Derneği üye, yönetici ve çalışanlarına yönelik baskıları devam etmekte; BM İnsan Hakları Savunucularının Korunmasına İlişkin Bildirge’de yer alan ilke ve kurallar ihlal edilmektedir.

Gazetecilik faaliyetleri nedeniyle yüz binlerce lira para cezası ve onlarca yıl hapis cezası tehdidi altında bulunan İHD Eş Genel Başkanı Eren Keskin başta olmak üzere birçok kişi her an hapse girme tehdidi altındadır. Eş genel başkanımız Eren Keskin hakkında açılan ve devam eden 125 dava var.

2023 yılında, İHD yönetici, üye ve çalışanları olmak üzere çok sayıda insan hakları savunucusu çeşitli baskılarla karşılaştı. Ayrıca 76 İHD yönetici ve üyesi gözaltına alındı, 5 kişiye dava açıldı, 2 davada yargılananlar beraat etti, 2 dava devam ediyor, 1 kişiye ise 6 yıl 3 ay ceza verildi.

Adana’da Cumartesi Anneleri’ne/İnsanları’na destek için yapılan basın açıklamasına yönelik polis müdahalesi sonucu gözaltına alınan İHD üyesi 18 kişi hakkında açılan soruşturmada Adana Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından takipsizlik kararı verildi.

8 https://www.ihd.org.tr/iskence-kotu-muamele-ve-hak-ihlallerinin-yasandigi-kuyu-tipi-hapishaneler-kapatilsin/

9

mesru-taleplerimizde-israr-edecegiz/

10 27 Mayıs 1995’ten beri Galatasaray Meydanı’nda bir araya gelen Cumartesi Annelerinin buluşması,

polis müdahaleleri sonucu 1999’dan 2009’a kadar kesintiye uğramış, 25 Ağustos 2018’deki 700. Hafta

buluşmasından itibaren de Galatasaray Meydanı’nda toplanılmasına izin verilmemişti.

https://www.ihd.org.tr/cumartesi-anneleri-turkiyenin-anayasal-normlarina-ve-uluslararasi-hukuk-kurallarina-dayanan-

11 yeni-bir-davayla-karsi-karsiya/

https://www.ihd.org.tr/front-line-defenders-cumartesi-anneleri-insanlari-bariscil-toplanma-haklarini-kullandiklari-icin-

İHD Antalya şubesi yöneticisi ve derneğin hukuk ve hapishaneler komisyonunda görev almış Av. Şüheda Ronahi Çiftçi, 8 Kasım 2023 tarihinde İHD Antalya Şubesi’ne gelen mahpus başvuruları üzerine yapmış olduğu görüşme gerekçe gösterilerek tutuklanmıştır. Özgürlük ve güvenlik hakkının keyfi bir şekilde ihlal edilmesinin yanı sıra hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesini de ihlal etmektedir.12

KİŞİ GÜVENLİĞİ ve ÖZGÜRLÜĞÜNE YÖNELİK İHLALLER
İHD olarak elde ettiğimiz verilere göre, 2023 yılında, 166’sı çocuk olmak üzere 7657 kişi gözaltına

alınmış, 13’ü çocuk olmak üzere 544 kişi tutuklanmıştır.

Irkçı saldırıya maruz kalan 1 Kürt müzisyen ile bir Süryani kadın öldürülmüş; Kürt, Alevi ve farklı din ve siyasi görüşe mensup toplam 54 kişi yaralanmış; 1 sergi ve 1 kilise basılmış, 2 otobüs seyir halindeyken saldırıya uğramıştır.

TGS Basın Özgürlüğü Raporuna göre 2023 yılında 43 gazeteci hapishaneye konulmuştur. Tahliyeler sonrası halen hapishanende olan 16 gazeteci var.

Uluslararası Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) örgütünün hazırladığı 2023 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Türkiye, 2022 yılına göre 16 sıra gerileyerek 180 ülke içerisinde 165'inci sırada yer aldı. RSF'ye göre Türkiye, “sorunlu” kategoriden “vahim” kategorisine geçmiştir. 3 Mayıs 2023 itibariyle Türkiye’de 31 gazeteci ve 1 medya çalışanı hapishanededir.13

2023 yıl sonu itibariyle 7 milletvekili, 27 belediye eş başkanı tutukludur.

Kayıp olan ve/veya kaçırıldığı iddia edilen üç kişi (Gülistan Doku, Yusuf Bilge Tunç, Hürmüz Diril) hakkında bir bilgiye ulaşılamamıştır.

İFADE ÖZGÜRLÜĞÜNE YÖNELİK İHLALLER

2023 yılında da ifade özgürlüğü konusunda ciddi hak ihlalleri yaşanmıştır. Kürt Sorunu, Ermeni soykırımı gibi resmî ideolojinin kırmızı çizgilerini oluşturan konulara ve farklı fikirlere tahammülü olmayan devlet yapısı, her zaman ifade özgürlüğünü kısıtlayıcı uygulamalara yönelmiştir. İfade özgürlüğü açısından özellikle son 5 yıldır hiç yaşamadığımız kadar zorlu bir süreç yaşamaktayız.

Türkiye Cumhuriyeti, anayasası, iç hukuku ve özellikle altına imza attığı uluslararası sözleşmeler ile ifade özgürlüğü konusunda önemli düzenlemelere sahip olsa da, hukuk devleti olamadığı için her zaman yazılı hukukla, uygulama arasında büyük farklar söz konusudur. Bu da ifade özgürlüğü konusunda büyük sorunlar yaşanmasına neden olmaktadır.

Türkiye genelinde birçok ilde çok sayıda etkinlik yasaklanmış, kitap, dergi vb. basılı materyaller toplatılmış, yayınevleri ve basın kuruluşlarına baskınlar düzenlenmiş, çok sayıda internet sitesi engellenmiştir.

2023 yılında 3 miting ve şenlik, 5 anma, 4 film/belgesel izleme etkinliği, 22 konser, 5 festival, 3 tiyatro gösterimi, 3 panel, söyleşi, konferans, 1 stant, 2 basın açıklaması, 3 yürüyüş, 1 halk toplantısı, 3 seçim çalışması, 1 düğün, 1 sergi, 1 futbol turnuvası, 2 çocuk etkinliği yasaklanmış; birçok kentte (Urfa, Ağrı, Hakkâri, Diyarbakır, Osmaniye, Tunceli, Van, Antep, Rize, İzmir, Antalya, Mardin, Şırnak, Muş, Siirt, Adana, Eskişehir, Kocaeli, Edirne, Aydın, İstanbul, Muğla, Mersin, Bingöl, Bursa, Bitlis, Kars) Valiliklerin 15 er günlük yasaklama kararları ile birçok etkinlik engellenmiştir.

12 kitap, 9 afiş/pankart toplatılmış, 38 TV/Radyo kanalına idari para cezası, 23 TV kanalına yayın durdurma cezası verilmiştir.

12 https://www.ihd.org.tr/insan-haklari-savunuculari-uzerindeki-yargisal-tacize-son-verin/ 13 https://www.bbc.com/turkce/articles/c727exvzdzqo
14 https://www.ihd.org.tr/ifade-ozgurlugu-istiyoruz-2/

Bu ülke vatandaşlarının yaşadığı sorunların, temel meselelerin, çözülmesi için, her şeyden önce ifade özgürlüğünün sağlanması, konuşmanın önündeki yasakların kaldırılması gerekiyor.14

2 yayınevi, 2 gazete bürosu polis tarafından basılmış, 1 gazete bürosuna saldırı düzenlenmiştir.

Ayrıca birçok kentte (Urfa, Ağrı, Hakkâri, Diyarbakır, Osmaniye, Tunceli, Van, Antep, Rize, İzmir, Antalya, Mardin, Şırnak, Muş, Siirt, Adana, Eskişehir, Kocaeli, Edirne, Aydın, İstanbul, Muğla, Mersin, Bingöl, Bursa, Bitlis, Kars) Valiliklerin 15 er günlük yasaklama kararları ile birçok etkinlik engellenmiştir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından Türkiye’den erişime engellenen web siteleri ile ilgili istatistiki veriler ve benzer şekilde Erişim Sağlayıcıları Birliği tarafından da erişime engellenen web siteleri, haberler (URL adresleri) ve sosyal medya içerikleriyle ilgili istatistiki bilgiler açıklanmıyor olsa da İHD’nin tespit edebildiği kadarıyla, 2023 yılında 4429 sosyal medya hesabı/haber/haber ajansı ve çeşitli sitelere erişim yasağı getirilmiştir.

İHD olarak elde ettiğimiz verilere göre, 89 kişiye 440 soruşturma açılmıştır. Geçen yıllardan devam eden davalar da dahil olmak üzere, 1813 kişi hakkında açılmış ve devam eden 340 dava vardır. 2023’te sonuçlanan 130 davada, 123 kişiye toplam 437 yıl, 11 ay, 6 gün hapis cezası verildiği, 28 kişiye 1.051.730,00 TL para cezası verildiği ve 106 davadan 401 kişinin beraat ettiği tespit edilmiştir.

TOPLANTI ve GÖSTERİ ÖZGÜRLÜĞÜNE YÖNELİK İHLALLER

2023 yılı toplantı ve gösteri yapma özgürlüğü açısından kısıtlama ve ihlallerin yoğun yaşandığı bir yıl olmuştur. Yıl içinde her toplumsal kesimden kişi ve grup toplanma ve gösteri yapma özgürlüklerini mülki idare amirlerinin yasakları ve/veya kolluk güçlerinin fiili müdahaleleri sonucunda kullanamamışlardır.

Anayasa tarafından teminat altına alınmış olan toplanma ve gösteri yapma özgürlüklerini kullanmak isteyen kadınlar, LGBTİ+’lar, barış ve insan hakları savunucuları, öğrenciler, çevreciler, işçi ve emekçiler, muhalif siyasi partilerin üyeleri, kolluk güçlerinin zalimane ve utanç verici şiddetine mazur kalmışlardır.

2023 yılında 256 toplantı ve gösteriye güvenlik güçleri tarafından müdahale edilmiş, 175 kişiye 5 soruşturma açılmıştır.

2023 yılında1254 kişiye toplam 56 dava açıldığı ve bu davaların devam ettiği, 9 kişiye 48,000 TL para cezası verildiği, 24 davadan 265 kişinin beraat ettiği tespit edilmiştir.

2023 yılında, Gezi Parkı davası ve soruşturmalarıyla ilgili olarak, 115 kişiye açılan 4 dava devam etmektedir. 1 davada 19 kişiye 5 er ay hapis cezası verilmiştir

ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜNE YÖNELİK İHLALLER

Türkiye’de yurttaşlar, toplu olarak bir araya gelemedikleri ve düşüncelerini açıklayamadıkları için örgütlenme özgürlüklerini de kullanamamakta, sivil ve kamusal alana örgütlü olarak katılamamaktadır. 2023 yılında insan hakları örgütlerinin, dernek, vakıf, emek ve meslek örgütleri ile siyasi partilerin çok sayıda üye ve yöneticisi gözaltına alınmış, tutuklanmış, haklarında açılan davalar ile üzerlerinde baskı oluşturulmaya çalışılmıştır.

TTB Merkez Konseyi Başkanı Prof. Dr. Şebnem Korur Fincancı’nın bir televizyon kanalında yaptığı açıklamalar sonrası başlayan süreç Merkez Konsey üyelerinin mahkeme kararıyla görevden alınmasıyla sonuçlanmıştır.

2023 yılında 7 parti binası, 10 dernek binası, kültür merkezi ve sendika polis tarafından basılmış, 45 parti binası ve seçim bürosuna saldırı düzenlenmiştir.

2021 yılında HDP’ye açılan kapatma davası devam etmiştir. Aynı şekilde, DİAYDER’e, MEBYA-DER’e ve Tarlabaşı Toplumunu Destekleme Derneği’ne açılan kapatma davaları devam etmiştir. Tarlabaşı Toplum Merkezi’nin faaliyetlerini sonlandırması gerekçesiyle İstanbul Valiliği tarafından açılan “yokluğun tespiti” davası devam etmiş, Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu Derneği’ne açılan kapatma davasının reddine karar verilmiştir. GÖÇİZDER hakkında kapatılma talebiyle açılan dava da devam etmektedir. Ankara Hacettepe Üniversitesi’nde faaliyet gösteren Kuir Araştırmaları Topluluğu (Queer Deer) Rektörlük tarafından “yeterli sayıda etkinlik düzenlememesi” gerekçesiyle kapatılmıştır.

İş Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi’nin açıklamasına15 göre 2023 yılında iş cinayetlerinde 1932 işçi hayatını kaybetmiştir.

HAPİSHANELER

Hapishaneler, siyasal iktidarın hukuku bir baskı ve sindirme aracı olarak kullanma politikası sonucunda, kapasitesinin çok üzerinde bir dolulukla, 2023 yılında da yaşam hakkı ihlalinden işkenceye, sağlık hakkına erişime kadar ağır ve ciddi hak ihlallerinin yaşandığı yerler olmaya devam etmiştir.

Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğünce verilerin yayınlandığı 2 Mayıs 2024 itibariyle toplam kapasitesi 295.328 olan 403 ceza infaz kurumunda toplam 329.151 tutuklu ve hükümlü vardır ve hapishanelerde 13.891 kadın ile 2.983 çocuk hükümlü ve tutuklu bulunmaktadır.16

Tespit edilebildiği kadarıyla, Türkiye hapishanelerinde halen 651’i ağır hasta olmak üzere toplam 1517 hasta mahpus bulunmaktadır.

Hapishanelerdeki tutuklu ve hükümlülerin haberleşme hakları 585 kez ihlal edilmiş, 218 mahpus disiplin cezası almış; 134 mahpus iradeleri dışında,163 ü çocuk olmak üzere 1074 mahpus ise 6 Şubat depremi sonrasında ailelerine en uzak hapishanelere sevk edilmişlerdir.

Gerek genel sorunların gerekse başta İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda süregelen tecridin sonlandırılması ve Kürt meselesine demokratik çözüm talebiyle ülke genelinde farklı hapishanelerde tutulan birçok mahpus, 27 Kasım 2023 tarihinde, süreli dönüşümlü açlık grevi eylemlerine başladıklarını duyurmuşlardır.

İHD’nin, açlık grevinin başlamasından bugüne kadar, tespit edebildiği kadarıyla 91 hapishanede en az 1997 mahpus açlık grevi eylemi yapmıştır. Açlık grevleri en az 5 en fazla 15’er günlük periyotlarla gerçekleştirilmiştir.

Tespit edilebildiği kadarıyla bunun dışında 38 mahpus maruz kaldıkları hak ihlallerinin sonlandırılması için açlık grevi eylemi yapmışlardır.

***

İHD 2023 yılı Hak İhlalleri Raporu, insan hakları savunucuları olarak ilgilenmemiz gereken birçok hak (ihlali) alanı olduğunu ortaya koyuyor. İnsan onuruna yaraşır, hukukun üstünlüğüne dayalı bir düzenin kurulabilmesi için kararlılıkla haklarımızı savunmaya devam edeceğiz.

İnsan Hakları Derneği

15 https://www.isigmeclisi.org/20959-yasamak-icin-orgutlenmek-direnmek-zorundayiz-2023-yilinda-en-az-1932 16 https://www.ihd.org.tr/iskence-kotu-muamele-ve-hak-ihlallerinin-yasandigi-kuyu-tipi-hapishaneler-kapatilsin/